a story lives forever
Register
Sign in
Form submission failed!

Stay signed in

Recover your password?
Register
Form submission failed!

Web of Stories Ltd would like to keep you informed about our products and services.

Please untick here if you DO NOT wish us to contact you about our products and services.

I have read and accepted the Terms & Conditions.

Please note: Your email and any private information provided at registration will not be passed on to other individuals or organisations without your specific approval.

Video URL

You must be registered to use this feature. Sign in or register.

Loading the player... If you can't see this video please get the Flash Player.

NEXT STORY

Well mannered bandits

RELATED STORIES

Independent trade unions
Jacek Kuroń
The 21 demands from the workers
Jan Józef Lipski
Where is the world going?
Andrzej Wajda
Life in the ghetto begins
Marek Edelman Social activist
Comments (0) Please sign in or register to add comments

So that's how it was, life began somehow, it was a bit odd but trade unions started up straight away. There were lots of them, these trade unions. The head of all of these unions was the leader of the printer's union whose name was Klok. There were Bund unions and communist unions, left-wing zionists and right-wing zionists, all kinds of parties and so these unions began to organise themselves. They began to organise a kitchen for their members. They were given oats by Żytos, that social committee, they got these oats and made soup out of them although the soup had bits in it because the oats were still in their husks. It was horrible but this is what they made, and sometimes it was the only food these people had. There was no work. It was only later that these unions began to set up cooperatives, there were 400,000 people, at first there were Jewish businesses that somehow existed although the Germans immediately set up treuchanders so this was already German property but it still functioned. Within this framework, larger or smaller, there was some work. There was a huge warehouse storing paper on Miodowa Street, at 25 Długa Street in the same place as the municipal cinema. It was a vast paper factory, and Rozowski worked there. There was a fire there but paper doesn't burn well and there were different kinds of paper there so we took the paper for our newsletters from there. The sheets were very thin, like tracing paper and they were white. "The Bulletin" was printed on white paper and the youth newsletter was printed on yellow paper, so that's where we got it from until the Germans eventually took it away, but by then we had a big stock of paper because we'd taken it from there. The owner wasn't there, he'd gone away. He must have been the only worker who'd remained there until the treuchanders appeared and took it all. He was in charge, the boys would come along and take away reams of paper and so we had stacks of it hidden, enough to last us for the entire war. At first, these trade unions formed the basis of our social life because in addition to giving out food, those kitchens created a kind of social centre for these people so that they could meet and work. At the time, the Germans were capturing people, sending them into forced labour, beating them in the streets, it was already dreadful by then, they usually took them to the Zachodni train station and ordered these people they'd caught in the streets, young and old alike, to unload goods trains full of iron or wooden planks. The terror started from the very beginning.

No i tak to było, jakoś się zaczęło to życie, jakoś dziwne, ale od razu zaczęły się organizować związki zawodowe. Było ich dużo, tych żydowskich związków zawodowych. Szefem tych wszystkich związków był taki przewodniczący Związku Drukarzy, nazywał się Klok. Tam były bundowskie związki, komunistyczne związki, syjon lewicy, syjon prawicy, różne partie partie miał tam tego... i te związki się zaczęły organizować. Zaczęło organizować dla swoich członków kuchnie. Dostawało z tego Żytosu, z tej komisji społecznej jakiejś tam... to się nazywało... owies dostawali, gotowali taką zupę plujkę, bo ten owies nie był łuskany, bo manna kasza jest z tego, ale to było razem z tymi łuskami. Okropne to było, ale to gotowali i to było czasem dla ludzi jedyne pożywienie. Nie było żadnej pracy ani nic. Dopiero potem, te związki zaczęły robić. Przecież to było 400 tysięcy ludzi. Zaczęto robić spółdzielnie, jeszcze na początku były żydowskie przedsiębiorstwa, które jakoś istniały. Wprawdzie Niemcy natychmiast ustalili tam freuchenderów, czyli że to było własnością już niemiecką, ale to jeszcze działało w tym samym... w tych samych, że tak powiem ramach, mniejsze większe, ale gdzieś była praca. Na przykład był taki skład papieru wielki na Miodowej, na Długiej 25, tam gdzie było kino miejskie. To była wielka firma papiernicza i tam pracował Rozowski, tam był pożar wprawdzie, ale papier się źle pali i tam były różne takie papiery, więc stamtąd wynosiliśmy papier na gazetki. To były takie cienkie stronniczki, takie przebitki, jak to się mówiło, były koloru białego. „Biuletyn" wychodził na białym, młodzieżowa gazeta na żółtym, także różnie to się stamtąd wynosiło, aż w końcu zabrali to Niemcy, ale myśmy mieli duży zapas papieru już wtedy, bośmy wynieśli. Właściciela nie było, właściciel wyjechał, on był jedynym pracownikiem chyba, który tam został i wobec tego, że on tym... dopóki nie przyszedł ten freuchander i wszystko zabrał. On tym zarządzał, więc przychodzili chłopcy, wynosili te ryzy papieru i mieliśmy schowane kupę papieru na całą wojnę właściwie. Więc te związki zawodowe na początku były podstawą życia społecznego właściwie. Bo te kuchnie poza tym, że dawały jeść, tworzyły jakieś centrum społeczne dla tych ludzi, dla kontaktów, dla możliwości pracy. No i wtedy przecież Niemcy strasznie łapali, brali do pracy, bili na ulicach, było przecież już okropnie wtedy. Prowadzili przeważnie na dworzec Zachodni, tam kazali rozładowywać pociągi jakieś z żelazem, z deskami, i to z łapanki ludzi starych, młodych  wszystko jedno. Więc to już było... był ten terror już się zaczął od razu.

Marek Edelman was a Jewish-Polish political and social activist and a noted cardiologist. He was the last surviving leader of the 1943 uprising in the Warsaw Ghetto. Following the Second World War, he took an active part in domestic and international politics, dedicating himself to fighting for justice and peace.

Listeners: Anka Grupinska Joanna Klara Agnieszka Zuchowska Joanna Szczesna

Anka Grupinska ukonczyla filologie angielska na UAM w Poznaniu. Wspólpracowala z poznanskimi pismami podziemnymi, wraz z innymi zalozyla i wydawala dwumiesiecznik "Czas Kultury". W latach 1988-1989 przebywala w Izraelu opracowujac wspomnienia ocalalych z Zaglady. W latach 1991-1993 pracowala jako attaché kulturalny w ambasadzie polskiej w Tel Awiwie. Od 1996 mieszka w Polsce. Anka Grupinska specjalizuje sie w tematyce stosunków polsko-zydowskich. Publikuje ksiazki (m. in. Wydawnictwo Literackie, Zydowski Instytut Historyczny, Twój Styl), artykuly prasowe (m. in. "Tygodnik Powszechny", "Rzeczpospolita"), realizuje projekty wystawiennicze. Jest takze koordynatorem miedzynarodowego projektu "Swiadek zydowskiego wieku" (archiwizowanie pamieci o zydowskiej przedwojennej Polsce), prowazi autorska audycje radiowa "O Zydach i o Polakach tez" i uczy warszawskich studentów sztuki czytania i pisanie tekstów literackich.

Anka Grupinska studied English at the Adam Mickiewicz University in Poznan, Poland. She wrote for Poznan’s underground publications and was herself one of the founding publishers of the bi-monthly Czas Kultury. She spent 1988 and 1989 in Israel compiling reminiscences of Holocaust survivors. From 1991 to 1993, she held the post of Cultural Attache at the Polish Embassy in Tel Aviv. She moved back to Poland in 1996 and now writes books on Jewish subjects, mainly dealing with the history of the Warsaw ghetto. She is also a freelance journalist for Tygodnik Powszechny. Anka Grupinska is the director of the Centropa Foundation project in Poland (oral history project) called “The Witness of the Jewish Century¿, presents her own radio programme, “Of Jews and of Poles too¿, and teaches creative writing and oral history in Collegium Civitas and SWPS in Warsaw.

Joanna Klara Agnieszka 'Aga' Zuchowska was born 20 January 1938. Her father was killed in the Katyń massacre. After the war, she moved from Warsaw to Lódz. She obtained a degree in medicine in 1960, qualifying as a specialist in internal medicine in 1973. Dr Zuchowska worked with Marek Edelman for 15 years. In 1982 she left Poland for Algeria where she remained for the next three years, returning to Poland in 1985. She currently lives in Lódz.

Joanna Klara Agnieszka 'Aga' Zuchowska, urodzona 20 stycznia 1938. Ojciec zginal w Katyniu. Po wojnie zamieszkala w Lodzi. Studia ukonczyla w 1960 r. a specjalizacje z chorób wewnetrznych w 1973 r. Doktorat obronila we Wroclawiu. Pracowala z Markiem Edelmanen przez 15 lat. W 1982 r. wyjechala do Algerii. Wrócila do Polski w 1985 r. i mieszka obecnie w Lodzi.

Joanna Szczesna is a journalist writing for Gazeta Wyborcza. Together with Anna Bikont, she’s the author of Pamiatkowe rupiecie, przyjaciele i sny Wislawy Szymborskiej (The Recollected Flotsam, Friends and Dreams of Wislawa Szymborska) a biography of Wislawa Szymborska, the Polish winner of the Noble Prize for Literature. Since the 1970s, Joanna Szczesna has been involved with the democratic opposition movement in Poland, active in the Worker’s Defence Committee (KOR), the co-founder of the independent press in Poland: editor of KOR’s Information Bulletin, Solidarnosc Press Agency and Tygodnik Mazowsze.

Joanna Szczesna, dziennikarka "Gazety Wyborczej", autorka - wraz z Anna Bikont - biografia polskiej noblistki "Pamiatkowe rupiecie, przyjaciele i sny Wislawy Szymborskiej". Od lat 70-tych zwiazana z opozycja demokratycznaw Polsce, wspólpracowniczka Komitetu Obrony Robotników, wspóltwórczyni prasy niezaleznej w Polsce: redaktorka "Biuletynu Informacyjnego KOR-u", Agencji Prasowej "Solidarnosc" i "Tygodnika Mazowsze".

Tags: Bund unions, Żytos, Jewish businesses, Germans, Miodowa Street, 25 Długa Street, Bulletin, Wewł Rozowski

Duration: 3 minutes, 48 seconds

Date story recorded: December 2003

Date story went live: 24 January 2008